श्रीक्षेत्रकेद्राईमाता,केद्राईमातामंदिर,
खडकओझर,चांदवड,नाशिकमंदिर,
जागृतदेवस्थान,शिवकालीनदीपमाळ
,नाशिकपर्यटन
KedraiMataMandir,Khadakozhar,Chandwad,NashikTemples,MaharashtraTourism,DivineNashik,KedraiDam,AncientTemples
महाराष्ट्र ही संतांची आणि देव-देवतांची भूमी आहे. नाशिक जिल्ह्यातील चांदवड तालुक्यात असेच एक अतिशय जागृत आणि निसर्गरम्य देवस्थान आहे, ते म्हणजे [श्री क्षेत्र केद्राई माता मंदिर} हे मंदिर केवळ नाशिक जिल्ह्यातीलच नव्हे,तर संपूर्ण महाराष्ट्रातील भाविकांचे एक मोठे श्रद्धास्थान बनले आहे. या मंदिराला 'नवसाला पावणारी देवी' म्हणून ओळखले जाते.
या लेखाच्या माध्यमातून आपण केद्राई माता मंदिराचा इतिहास,धार्मिक महत्त्व, परिसरातील इतर मंदिरे आणि तेथे साजरे केले जाणारे उत्सव याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.
मंदिराचे भौगोलिक स्थान (कसे जावे?)
केद्राई माता मंदिर हे नाशिक जिल्ह्यातील चांदवड तालुक्यात खडकओझर या छोट्याशा आणि सुंदर गावी वसलेले आहे.
रस्ता मार्ग: मुंबई-आग्रा राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ३ (NH-3) वर 'वडाळी भोई' नावाचे एक प्रसिद्ध गाव आहे. या गावापासून केद्राई मातेचे मंदिर साधारण ६ किलोमीटर अंतरावर आहे.
शहरांपासून अंतर: हे मंदिर नाशिक शहरापासून साधारण ५५ किलोमीटर अंतरावर आहे. तसेच ते चांदवड शहरापासून १८ किलोमीटर आणि निफाडपासून साधारण २५ किलोमीटर अंतरावर आहे.
मंदिराचे धार्मिक महात्म्य आणि नवसाची श्रद्धा
केद्राई माता ही अतिशय कडक आणि जागृत देवस्थान मानली जाते. भक्त येथे अत्यंत श्रद्धेने आणि शुद्ध मनाने जी काही इच्छा व्यक्त करतात, ती माऊली नक्कीच पूर्ण करते.
पवित्र कुंडाची श्रद्धा: जुन्या काळापासून अशी मान्यता आहे की, ज्या दांपत्यांना संतती सुख (मुलगा किंवा मुलगी) मिळत नाही, ते येथे नवस करतात.येथील पवित्र कुंडात ७ वेळा स्नान (अंघोळ) केल्याने भक्तांची मनोकामना पूर्ण होते,अशी भाविकांची गाढ श्रद्धा आहे.यामुळेच दरवर्षी हजारो निपुत्रिक दांपत्ये येथे दर्शनासाठी आणि नवस फेडण्यासाठी येतात.
गोमुखातून येणारे पाणी: मंदिर परिसरात गोमुखातून पवित्र पाणी वाहते. या पाण्याला आध्यात्मिक महत्त्व असून,येथे आल्यावर भाविकांना मानसिक शांतता मिळते.
ऐतिहासिक वारसा आणि शिवकालीन दीपमाळ
हे मंदिर केवळ धार्मिक दृष्ट्याच महत्त्वाचे नाही, तर याला मोठा ऐतिहासिक वारसा देखील लाभला आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा इतिहास: मंदिराच्या समोर असलेल्या एका टेकडीवर एक प्राचीन आणि अतिशय सुंदर 'दीपमाळ' उभी आहे.असे सांगितले जाते की,खुद्द छत्रपती शिवाजी महाराज या भागात आले होते.त्यांनी येथे देवीची उपासना केली होती. आई केद्राई देवीच्या मंदिरात अखंड दिवा जळत राहावा, यासाठी शिवरायांनी ही दीपमाळ बांधून घेतली होती,अशी आख्यायिका स्थानिक लोक सांगतात.
मंदिर परिसर आणि इतर प्राचीन मंदिरे
मुख्य केद्राई माता मंदिराच्या आजूबाजूला इतरही अनेक पवित्र आणि प्राचीन मंदिरे आहेत, जी भाविकांचे आकर्षण ठरतात:
1. शनी, राहू आणि केतू मंदिर: मुख्य मंदिराच्या अगदी शेजारीच शनी देव, राहू आणि केतू यांचे अतिशय प्राचीन मंदिर आहे. ज्योतिषशास्त्रात रस असणारे आणि नवस बोलणारे लोक येथे आवर्जून पूजा करतात.
2. चारमुखी हनुमान मूर्ती: मंदिराच्या समोरील मोकळ्या जागेत मारुतीची अतिशय भव्य आणि सुंदर 'चारमुखी हनुमान मूर्ती' पाहायला मिळते.
3. शिवलिंग मंदिर: हनुमान मूर्तीच्या अगदी शेजारीच एक छोटे मंदिर असून त्यात पवित्र शिवलिंग स्थापित आहे.
निसर्ग सौंदर्य आणि केद्राई माता धरण
केद्राई माता मंदिर हे एका अतिशय नयनरम्य आणि निसर्गरम्य ठिकाणी वसलेले आहे.
नदीचा काठ : हे पवित्र देवस्थान 'विनता नदीच्या' काठावर वसलेले आहे. नदीच्या संथ वाहणाऱ्या पाण्यामुळे येथील परिसर खूप प्रसन्न वाटतो.
केद्राई धरण: मंदिराच्या अगदी पाठीमागे आणि बाजूला एक खूप मोठे धरण आहे, ज्याला 'केद्राई माता धरण' म्हणून ओळखले जाते. पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात हे धरण पूर्ण भरल्यामुळे येथील सौंदर्य अधिकच वाढते.
वृक्षांचे वैभव: मंदिर परिसरात वड आणि पिंपळाची जुनी व मोठी झाडे आहेत. या झाडांच्या दाट सावलीमुळे उन्हाळ्यातही येथे थंड आणि शांत वातावरण असते. अनेक कुटुंब येथे शनिवार-रविवार सुट्टीच्या दिवशी वनभोजनासाठी (पिकनिक) येतात.
महत्त्वाचे उत्सव आणि गर्दीचे दिवस
मंदिरात वर्षभर विविध धार्मिक सण आणि उत्सव मोठ्या थाटामाटात साजरे केले जातात:
भव्य रथोत्सव (मुख्य यात्रा): दरवर्षी चैत्र वद्य नवमीला केद्राई मातेची मोठी यात्रा भरते.या दिवशी देवीचा भव्य लाकडी रथ सजवला जातो.हा रथ मुख्य मंदिरापासून खडकओझर गावापर्यंत मोठ्या थाटामाटात आणि वाजतगाजत नेला जातो. या रथयात्रेसाठी खान्देश, मराठवाडा आणि नाशिक जिल्ह्यातील लाखो भाविक एकत्र येतात.
शारदीय नवरात्र उत्सव: अश्विन महिन्यातील नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत या मंदिराला सोन्याचे स्वरूप येते.मंदिर प्रशासनातर्फे संपूर्ण मंदिरावर आकर्षक विद्युत रोषणाई केली जाते.नऊ दिवस अखंड भजन,कीर्तन आणि महाप्रसादाचे आयोजन केले जाते.आठवड्याचे महत्त्वाचे दिवस: दर आठवड्याला मंगळवार, शुक्रवार आणि रविवार या दिवशी देवीचे विशेष वार मानले जातात.तसेच प्रत्येक अमावस्या आणि पौर्णिमेला दर्शनासाठी येथे भक्तांच्या लांबच लांब रांगा पाहायला मिळतात.पायी दिंडीची परंपरा: या देवस्थानची एक मोठी वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा म्हणजे,येथून दरवर्षी केद्राई ते शिर्डी,केद्राई माता ते गाणगापूर,आणि केद्राई माता ते त्र्यंबकेश्वर अशा मोठ्या पायी दिंडी सोहळ्यांचे आयोजन केले जाते.
जवळील इतर पर्यटन व धार्मिक स्थळे
तुम्ही जर केद्राई माता मंदिराला भेट देणार असाल, तर या मंदिराच्या २५ ते ३० किलोमीटरच्या परिसरात तुम्ही खालील प्रसिद्ध ठिकाणांनाही भेट देऊ शकता:
सप्तशृंगी गड (वणी): साडेतीन शक्तीपीठांपैकी एक असलेले हे ठिकाण केद्राई मंदिरापासून साधारण २८ किलोमीटर अंतरावर आहे.चांदवडचे रेणुका माता मंदिर: हे प्रसिद्ध मंदिर २२ किलोमीटर अंतरावर आहे.इतर ऐतिहासिक ठिकाणे: चांदवड येथील ऐतिहासिक रंगमहाल,चंद्रेश्वर मंदिर,इच्छापूर्ती गणेश मंदिर,आणि जवळच असलेले धोडप व कांचन सारखे किल्ले तुम्ही पाहू शकता.
श्री क्षेत्र केद्राई माता मंदिर हे केवळ एक देवस्थान नाही, तर ते मनाला शांती देणारे आणि निसर्गाचा आनंद देणारे एक सुंदर ठिकाण आहे.जर तुम्हाला धावपळीच्या आयुष्यातून वेळ काढून भक्तीभावाने नतमस्तक व्हायचे असेल आणि निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवायचा असेल, तर चांदवड तालुक्यातील खडकओझरच्या केद्राई माता मंदिराला नक्की भेट द्या.
॥ केद्राई माता की जय ॥
0 टिप्पण्या